Ortopedik Rehabilitasyon Nedir?

Kırık Rehabilitasyonu
Antalya’da kırık (kemik kırığı) sonrası güvenli ve bilimsel rehabilitasyon: Ağrıyı azaltma, hareketi
geri kazanma, gücü ve dengeyi artırma, günlük yaşama spora dönüş.
Not: Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır; kişisel tıbbi değerlendirme yerine geçmez.
Travma sonrası şiddetli ağrı, şekil bozukluğu, parmaklarda morarma/uyuşma,
dayanılmaz ağrı veya ısı-koku değişikliği varsa 112’yi arayın ya da en yakın acile
başvurun.

1) Kemik kırığı nedir?
Kemik bütünlüğünün travma (düşme, çarpma, trafik kazası), aşırı yüklenme (stres kırığı) veya
nadiren kemik zayıflığı (osteoporoz, tümör) nedeniyle bozulmasıdır. Kırık, kemiğin uçlarında
ayrılma/çatlak/yarılma şeklinde olabilir ve çevre dokuları (kas, damar, sinir, cilt, eklem)
etkileyebilir.

2) Kemik kırığı çeşitleri nelerdir?
 Kapalı kırık – Açık kırık: Deri kapalıysa kapalı; kemik deriyi delmişse açık kırık
(enfeksiyon riski yüksek).
 Yer değiştirmemiş – Yer değiştirmiş: Kırık uçları hizalı/ayrık.
 Enine, oblik, spiral: Çizginin yönüne göre.
 Parçalı (komminüt), segmental: Birden fazla parçaya ayrılmış.
 Çökme/impaksiyon: Özellikle omur ve eklem içi kırıklarda.
 Eklemi içeren kırıklar: Kıkırdak yüzeyi etkilenir; erken hareket çok önemlidir.
 Stres (yorgunluk) kırıkları: Tekrarlayıcı mikrotravmalarla.
 Patolojik kırıklar: Zayıflamış kemikte (osteoporoz vb.).

3) Kırık sonrası platin (ameliyat/ORIF) nasıl yapılır? Fizyoterapi süreci
nasıl işler?
Cerrahi genel akış (özet): 1. Görüntüleme (röntgen/BT) ile planlama. 2. Genel/bölgesel
anestezi. 3. Kırık uçlarının anatomik hizalanması (redüksiyon). 4. İç tespit: Plak–vida,
intramedüller çivi, tel/serklaj, bazen dış fiksatör. 5. Kesi kapatılır; çoğunlukla kısa süreli atel/ortez
kullanılır.
Fizyoterapi aşamaları:

• 0–2. hafta (akut): Ödem-koruma, yara bakımı eğitimi; komşu eklemlerde güvenli hareket; atel
  içi kas uyarımları (izometrik), diyafram/solunum; dolaşım egzersizleri; ağrı yönetimi.
• 2–6. hafta (erken yüklenme): Cerrahın izin verdiği ağır olmayan aktif-asistif hareketler; skar
  mobilizasyonu; nöromusküler elektrik stimülasyonu (gerektikçe); parmak-bilek/omuz/kalça-diz
  çevresi mobilite.
• 6–12. hafta (konsolidasyon): Aktif hareket açıklığı (ROM), dereceli kuvvet (izometrik →
  izotonik), kapalı-kinetik zincir, denge-propriyosepsiyon, yürüyüş eğitimi.
• >12. hafta (fonksiyonel dönüş): Spor/işe özgü yüklenmeler, reaktivite, pliometriklere geçiş
  (gerekliyse). Zamanlamalar; kırığın tipi, fiksasyon stabilitesi ve kemik iyileşmesine göre kişiye
  özeldir.

4) Kırık sonrası alçı (immobilizasyon) nasıl olur? Kaç hafta sürer?
Sonrasında fizyoterapi nasıl olur?
Alçı/atel türleri: Kısa/uzun kol, kısa/uzun bacak, sirküler alçı, alçı atel, termoplastik ortez.
Süre (genel aralıklar): – Üst ekstremite: 3–6 hafta – Alt ekstremite: 6–8 (bazı durumlarda
10–12) hafta – Çocuklar daha hızlı, ileri yaş/osteoporozda daha yavaştır. Kesin süre
cerrahınızın kontrol röntgenlerine göre belirlenir.
Sonrası rehabilitasyon:

1. Alçı sonrası eklem sertliği ve kas zayıflığına yönelik ROM ve nazik mobilizasyon.
2. İzometrik → elastik bant/serbest ağırlıklarla kuvvet.
3. Ödem ve yara izine yönelik manuel lenf drenajı, skar mobilizasyonu (uygun olduğunda).
4. Denge/propriyosepsiyon, yürüme/koşu mekaniği eğitimi.
5. İşe-spora dönüş planı (aşamalı yüklenme testleriyle).

5) Kırık sonrası komplikasyonlar nelerdir?
 Kaynama gecikmesi/olmaması (gecikmiş kaynama, psödoartroz)
 Yanlış kaynama (malunion)
 Eklem sertliği, hareket kısıtlılığı
 Kompartman sendromu (acil durum)
 Kompleks bölgesel ağrı sendromu (KBAS/CRPS)
 Damar-sinir yaralanmaları, derin ven trombozu (DVT)
 Kas erimesi, denge ve yürüyüş bozuklukları

6) Kırık ameliyatı sonrası oluşabilen komplikasyonlar
 Yara yerinde enfeksiyon, derin enfeksiyon/osteomiyelit
 Donanım (plak/vida/çivi) iritasyonu veya yetmezliği
 Eklem içi yapışıklık, sertlik
 Sinir hassasiyeti/uyuşma, skar ağrısı
 DVT/emboli riski (özellikle alt ekstremite)
 CRPS gelişimi
Uyarı işaretleri: Artan/zonklayıcı ağrı, ateş, yoğun kızarıklık/akıntı, kötü koku, parmaklarda
morarma/uyuşma veya alçı/ortez altında dayanılmaz gerginlik → acil değerlendirme.

7) Alçı işleminden sonra görülen standart sorunlar
 Şişlik, gerginlik hissi
 Kaşıntı, cilt kuruluğu ve koku
 Kas erimesi (atrofi), eklem sertliği
 Alçının ıslanması veya deformasyonu
Ne zaman acil? Artan ağrı, parmaklarda soğukluk/solukluk-morarma, uyuşma-karıncalanma,
alçı içine sıvı sızması/kötü koku/akıntı, ciltte yanma → gecikmeden başvurun.

8) Kırık sonrası fizyoterapi yaklaşımları ve uygulamaları
 PEACE & LOVE ilkeleri: Koruma, eğitim, aktivite modülasyonu; sonrasında yükleme,
optimizm, damar/sinir dokuların mobilizasyonu, egzersiz.
 Ağrı/ödem yönetimi: Yükseltme, kompresyon, uygun soğuk uygulama; manuel lenf
drenajı.
 Mobilizasyon: Ekleme özel pasif/aktif-ROM, eklem mobilizasyonları (evrelerine uygun).
 Kas aktivasyonu: İzometrik → izotonik → fonksiyonel kuvvet; NMES gerektiğinde.
 Esneklik ve doku hazırlığı: Yumuşak doku teknikleri, skar mobilizasyonu.
 Denge-propriyosepsiyon ve motor kontrol: Kapalı zincir, tek ayak, reaksiyon eğitimi.
 Yürüme/koşu mekaniği ve yükleme eğitimi (kademeli WBAT/PWB/NWB protokolleri
cerrah talimatına göre).
 Fonksiyonel ve spora dönüş testleri (yüklenme toleransı, simetri, performans).

9) Rehabilitasyon egzersiz programı gerçekten gerekli mi?
Evet. Bilimsel kılavuzlar, uygun bir fizyoterapi programının ağrıyı azaltmada, eklem hareketini ve
kas gücünü geri kazandırmada, komplikasyonları (sertlik, yanlış yükleme) azaltmada ve günlük
yaşama/spora güvenli dönüşte etkili olduğunu göstermektedir. Program, kırığın tipi ve sizin
hedeflerinize göre kişiselleştirilir.

10) Egzersiz uygulamalarının başarı oranı nedir?
Başarı; kırığın tipi, cerrahi/immobilizasyon stabilitesi, yaş, beslenme, kemik sağlığı (D
vitamini/osteoporoz), sigara kullanımı ve egzersizlere düzenli uyum gibi birçok faktöre bağlıdır.
Uygun protokol ve iyi uyumla çoğu hastada iş/okul/aktivitelere fonksiyonel dönüş yüksek
oranlarda mümkündür. Kesin yüzdeler kişiden kişiye değişir.

11) Kırık nasıl anlaşılır?
 Travma sonrası ani ağrı, şişlik, hassasiyet
 Hareketle artan ağrı, yük verememe
 Şekil bozukluğu, krepitasyon (sürtünme hissi)
 Uyuşma/karıncalanma (sinir etkilenimi olabilir)

 Kesin tanı: Röntgen, gerektiğinde BT/MR/USG (özellikle stres veya eklem içi kırıklar).

12) Kırık sonrası yapılmaması gerekenler
 ortopedist izin vermediği yüklenme/taşıma, yanlış koltuk değneği kullanımı
 Alçıyı ıslatma, içine cisim sokup kaşımaya çalışmak
 Ağrı kesicileri/dozları kendi kendine değiştirmek
 Sigara/nikotin (kemik iyileşmesini yavaşlatır)
 Kontrol randevularını aksatmak

13) Kırıkta ilk önce neler yapılmalıdır? (İlk yardım)

1. Hareketsizleştir: Etkilenen bölgeyi atel/askı ile sabitle.
2. Yük vermekten kaçın: Alt ekstremitede koltuk değneği.
3. Yükselt & soğuk uygula: 10–15 dk. 2 saat aralarla. cilt korunmalı.
4. Açık yarada temiz örtü ile kapat, kanama varsa bası uygula.
5. Acil yardım çağır: Şekil bozukluğu, dayanılmaz ağrı, parmaklarda morarma/uyuşma
   varsa.

14) Kırık İyileşmesini Hızlandırmak İçin Ne Yapılabilir?
a. Destekleyici Beslenme
 Kırık sonrası, kemik dokusunun onarımı için yeterli enerji, protein, kalsiyum, D
vitamini ve diğer mineraller kritik önemdedir.
 Beslenme yetersizliği veya bazı kronik hastalıklar iyileşme sürecini uzatabilir.
 Öneriler:
o Süt, yoğurt, peynir gibi kalsiyum açısından zengin süt ürünleri
o Somon, ton balığı gibi D vitamini ve omega-3 içeriği yüksek balıklar
o Yumurta, baklagiller gibi protein kaynakları
o Taze sebze-meyve ile C vitamini desteği
o Sigara, aşırı alkol ve yüksek işlenmiş gıda tüketiminden kaçınma
 Beslenme için detaylı bilgi için doktorunuza başvurunuz.
b. Kan Akışını ve Doku Beslenmesini Destekleme
 Kırık bölgesine yeterli oksijen ve besin taşımanın ana yolu sağlıklı kan
dolaşımıdır. Ödemin kontrol altına alınması, doğru pozisyonlama bu açıdan
önemlidir.
 Sigara içimi damarları daraltıp kemik iyileşmesini yavaşlatabilir; bu yüzden
iyileşme sürecinde bırakılması önerilir.
 Kırık bölgesinin uygun yüklenme ve hareketsizlik dengesiyle korunması, gereksiz
hareketlerle zarar görmesinin önüne geçer.

c. Uygun Fiziksel Aktivite ve Rehabilitasyon
 Kırığın tipi ve tedavi şekline göre, erken dönemde güvenli hareketler ve
fizyoterapiye başlanması iyileşme sürecini destekler.
 Bu hareketler, yalnızca kırık bölgesine değil çevresindeki kas-eklem sistemine de
destek olur; böylece kas erimesi, eklem sertliği gibi sorunlar önlenebilir.
 Fizyoterapistin önerdiği programa sadakat, süreci hızlandırmada belirleyici
olabilir.
d. Tedaviyi Destekleyen Davranışlar / Kaçınılması Gerekenler
 Kırığın tedavisini geciktiren veya olumsuz etkileyen durumlar şunlardır: yetersiz
beslenme, sigara/alkol kullanımı, kontrolsüz yükleme, kronik hastalıkların kontrol
edilmemesi.
 Tedavi sürecindeki röntgen kontrolü, cerrahi ya da alçı/immobilizasyon
gereksinimi, verilen talimatların dışına çıkmama önemli.
 Kırık iyileşmesinin tamamen bittiği “yeniden normal haline dönüş” süreci aylarca
sürebilir; sabırlı olmak gerekir.

Sık Sorulanlar (SSS)
Alçı kaç hafta kalır?
Üst ekstremite kırıklarında genellikle 3–6 hafta, alt ekstremite kırıklarında 6–8 hafta (bazen
10–12 hafta) sürer. Süre, röntgen kontrollerine göre ortopedist tarafından belirlenir.
Kırık sonrası spora ne zaman dönebilirim?
Genellikle 8–16 hafta arasında, kırığın tipi, iyileşme hızı ve yapılan fonksiyonel testlere göre
karar verilir. Sporcular için dönüş planı daha titiz yapılır.
Alçı çıktıktan sonra hemen yürüyebilir miyim?
Hayır. Yürüyüşe başlamadan önce kas gücü ve eklem hareket açıklığı yeterli olmalıdır.
Fizyoterapistiniz size kademeli yüklenme planı hazırlar. Kademeli yüklenme yapılması önemlidir.
Evde hangi egzersizleri yapabilirim?
Alçılı bölgede izin verilen izometrik kasılmalar, parmak-bilek-hafif omuz/kalça hareketleri,
dolaşım egzersizleri güvenle yapılabilir. Ayak-el bileği parmak egzersizleri yapılabilir. Alçı
sonrası dönemde ise fizyoterapistiniz size özel bir egzersiz programı verir.
Beslenmede nelere dikkat etmeliyim?
Protein, D vitamini ve kalsiyumdan zengin beslenmek; sigaradan uzak durmak kemik
iyileşmesini hızlandırır. Dahiliye doktoru ve diyetisyen desteğine başvurunuz.
Kırık iyileşmezse ne olur?
Kaynama gecikmesi veya yanlış kaynama gelişebilir. Bu durumlar da süreci takip eden ortopedi
doktorunuza başvurunuz.
Fizyoterapiye ne zaman başlamalıyım?

Çoğu kırıkta fizyoterapi, cerrahınızın izin verdiği ilk haftadan itibaren güvenli eklemlerle başlar.
Alçı veya platin olsa da erken hareket, dolaşım ve ödem kontrolü çok önemlidir.

e. Özet ve Klinik Uyarı
 Kemik kırıkları iyileşmeye başladığı andan itibaren, dışarıdan desteklerin
(beslenme, hareket, damar dolaşımı) doğru şekilde kullanılması, süreci olumlu
etkiler.
 Ancak her kırık tipi ve hasta durumu farklıdır — en doğru plan size özel
hazırlanmış fizik tedavi, fizyoterapist ve ortopedi uzmanı multidisipliner
kontrolünde olur.
 Aşırı ağrı, şekil bozukluğu, alçı/ameliyat sonrası enfeksiyon belirtileri gibi
durumlar görüldüğünde hemen uzman kontrolü gereklidir.

Bu içerik Fizyoterapist Ali Öksüz Özel Sağlık Meslek Hizmet Birimi tarafından
hazırlanmıştır. Sayfa bilgilendirme amaçlı hazırlanmıştır. Tanı,teşhis,tedavi için
doktorunuza başvurunuz.

Antalya’da Kırık Rehabilitasyonu – Fizyoterapist – Randevu
Kişiye özel protokoller, güvenli yükleme planı, modern manuel terapi ve egzersiz uygulamaları
ile yanınızdayız.
İletişim: Tel: 0 (530) 373 66 89
Adres: Toros mh. 801.sk No.4/4 Konyaaltı / Antalya